Rijles of theater?
Er is een keiharde scheidslijn ontstaan in ons vak. En nee, dat is niet subtiel. Dat zie je niet in jaarverslagen of beleidsnota’s, dat zie je op je scherm. TikTok. Reels. Korte filmpjes. Hapklare brokken rijles-theater. En daar gaat het al mis.
Laten we bij het begin beginnen: vakmanschap. Wat is dat eigenlijk? Simpel. Lesgeven met je hart. Niet voor de views, niet voor het algoritme, maar omdat je het vak ambieert. Intrinsiek gemotiveerd. Gedreven. Iemand die snapt dat instructeur zijn geen trucje is, maar een verantwoordelijkheid. (Zie ook het stuk over Chris Verstappen en intrinsieke motivatie — dat raakt de kern.)
En dan kijk je die filmpjes.
En dan denk je: jongens… echt?
Wat is hier de motivatie? Opleiden of optreden?
We zien instructeurs die een examensituatie naspelen. Een leerling erbij. Soms zichtbaar, soms niet. Laten we hopen met toestemming. En dan komt meteen de vraag: is dit een bepaald type leerling, of gewoon degene die vandaag beschikbaar was voor content?
De instructeur reageert op wat de leerling doet. Met het RVV. Met de rijprocedure. Dat zijn onze basisinstrumenten, prima. Maar daar houdt het niet op. Of beter gezegd: daar zou het niet mogen ophouden.
Een dashcam registreert alles wat buiten gebeurt. De instructeur praat hardop. Niet om te onderwijzen, maar om een moment te pakken. Clickbait. Een fragment. Een quote. Eerlijk gezegd zie ik de toegevoegde waarde niet. Wat ik wel zie, is hoe smal de focus is geworden.
De instructeur vertelt precies wat “een examinator wil zien”. Het beroemde trucje. Geconditioneerd gedrag. En ja, dat gebeurde vroeger ook. Maar hoe meer van deze filmpjes je ziet, hoe duidelijker het wordt: dit is geen incident, dit is een systeem.
Kijk je echt goed — en dat doe je als ervaren instructeur — dan schrik je.
Je ziet Pavlov in de lesauto. Spiegel, knipper, hoofdbeweging, klaar. Maar stel jezelf eens de eerlijke vraag: wat leid je hier eigenlijk op?
Het oogt niet vloeiend. Niet logisch. Niet echt.
De rijprocedure wordt opgedreund in plaats van toegepast. Benoemen en uitvoeren lopen door elkaar. Het is acteren, geen instructie. Het loopt niet, het klopt niet, het lééft niet.
En ondertussen missen we de essentie van het leerproces van de leerling. Een leerling doorloopt fases. Punt. Van ervaren naar begrijpen, van begrijpen naar toepassen. Dat proces laat zich niet afdwingen en al helemaal niet versnellen voor de camera.
Het probleem is dat we het denken overslaan. We leren nadoen in plaats van begrijpen. Handelingen worden aangeleerd zonder context, zonder waarom. Dat lijkt te werken — tot de situatie verandert. En in het verkeer verandert die altijd.
Daar zit ook de turbotheorie dwars doorheen. Snelle kennis. Losse flarden. Geen samenhang. Wel woorden, geen betekenis. De leerling stapt de lesauto in met trucjes in het hoofd, maar zonder kader. Zonder houvast om nieuwe situaties te beoordelen.
Het gevolg is voorspelbaar. Zodra het net even anders loopt, valt alles stil. Stress neemt over. Zelfvertrouwen zakt weg. De leerling grijpt terug op gedrag dat niet meer past. En precies daar zie je wat er ontbreekt. Niet vaardigheid, maar inzicht.
Wat je nauwelijks ziet in die filmpjes:
-
zit- en stuurhouding
-
stuurmethode
-
echte instructie
-
waarnemingscyclus
-
vooruitdenken en anticiperen
Wat je wél ziet: examen, examen, examen.
“Bin-buit-dodehoek.”
“O ja, nacontrole.”
Deze filmpjes geven onbedoeld een inkijk in hoe een deel van de rijopleiding tegenwoordig functioneert. En eerlijk? Ik schaam me kapot. Maar cynisch genoeg ben ik ook blij dat ze er zijn. Want ze maken zichtbaar wat anders onder het tapijt bleef.
En dat dwingt ons tot een ongemakkelijke maar noodzakelijke vraag:
hoe heeft dit zo kunnen ontstaan?
Tot slot — en dat mag hardop gezegd worden — een diepe buiging voor de mannen en vrouwen die het wél goed willen doen. Die geen act opvoeren, maar opleiden. Die geen kunstje aanleren, maar mensen vormen tot bestuurders.
Jullie maken geen content.
Jullie maken verschil.
